اسماعيل ناظم

مقدمه 19

دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )

سمّى و خالص و غير خالص آن‌ها باشد تا خطا در كارش واقع نشود ؛ مانند غاريقون سياه ، و جندبيدستر اغبر ، و حلتيت ازرق ، و سورنجان سياه و زرد ، و بيش مجعول مشتبه به جدوار ، و مانند اين‌ها ، كه استعمال آن‌ها جايز نيست مشروباً . ( قرابادين عقيلى ) * و نيز بايد دانا به مزاج و كيفيّات و خواص و منافع و مضارّ ادويه و طرق استعمال آن‌ها باشد ، به تفصيلى كه در كتب مبسوطه مسطور است . ( قرابادين عقيلى ) هشدار مهم حكيم عقيلى درباره استفاده پزشكان از كتبى كه ويژگىهاى داروها را ثبت كرده‌اند اين است : طبيب بايد اقوال صاحبان كتابى را اصل و معتمد در هر دوا شناسد كه آن دوا مخصوص به بلاد ايشان بوده و در بلاد ايشان و يا نواحى آن به هم رسيده و نويسندگان اكثر آن‌ها را خود ديده و شناخته و ماهيت و كيفيت و افعال و خواص آن را به تجربه رسانيده و نوشته‌اند ، نه آنچه در بلدان ديگر بوده و خود نديده و به محض تقليد و استماع بىتحقيق نوشته‌اند . ( مخزن الادويه ) 3 . قانون تضاد در پزشكى ايرانى ، استفاده از دارو امرى عرضى است و تنها در صورت نياز و ناگزير بودن جايز است . سبب امر اين است كه داروها با طبيعت مدبره بدن در تضاد هستند . حكيم عقيلى مىنويسد : * طبيعت و جوهر دوا البته مضادت و مخالفت و منافات دارند با طبيعت و جوهر بدن و ارواح و قوا . ( قرابادين عقيلى ) * جميع ادويه مخالف طبيعت‌اند و هر چند قوىتر باشند ، مخالفت آن‌ها زياده و ضرر ورود آن‌ها بدان بيشتر . ( خلاصهء الحكمهء ) 4 . قانون مراعات غذا و دارو در پزشكى ايرانى ، غذا و دارو داراى درجاتى به ترتيب زير هستند : غذاى مطلق ، غذاى دوايى ، دواى غذايى ، و دواى مطلق . در استفاده از دارو ، بايد اين درجه‌بندى را به تناسب نياز و نوع مرض مراعات كرد . از اين رو ، اطبّا تصريح كرده‌اند : تا رفع احتياج و دفع مرض به « غذاى دوايى » توان نمود به « دواى غذايى » نبايد پرداخت ؛ و تا به « دواى غذايى » اصلاح حال مزاج و دفع